Tín ngưỡng thờ Mẫu trên địa bàn quận Liên Chiểu
Cập nhật lúc: 15:04 - 22/12/2016 Lượt xem: 361

Con người do cha mẹ sinh ra, nhưng trách nhiệm của người mẹ lớn hơn. Hoài thai từ lòng mẹ, mẹ phải nuôi dưỡng từ khi trứng nước cho đến lúc sinh thành. Những ngày đầu tiên của lịch sử nhân loại, con người chỉ biết có mẹ. Xã hội hình thành cũng phải trải qua chặng đường đầu tiên là thời kỳ mẫu hệ. Con người sinh ra đã có mẹ thì vạn vật chung quanh, trên trời dưới đất, cái gì mà lại không có mẹ. Bảo răng có ông trời nhưng ai sinh ra ông trời, phải có một bà mẹ nào đó đẻ ra ông trời. Trời phải có mẹ thì đất, nước, sông biển núi non cũng có mẹ. Nguyên lý mẹ mặc nhiên hình thành trong tâm trí dân gian. Nguyên lý mẹ hồn nhiên này, người ta chỉ có thể đi đến tín ngưỡng mà thôi. Có lẽ từ đó tục thờ mẫu cũng ra đời.     

Thờ Mẫu của người Việt không chỉ là sự tôn thờ người mẹ có công lao vô cùng to lớn mang nặng đẻ đau, sinh ra, nuôi dưỡng và che chở cho con mà còn là khát vọng, niềm tin mãnh liệt vào quyền lực, năng lực thiêng liêng che chở cuộc sống bình yên, mưa thuận gió hoà, mùa màng tốt tươi, thoát khỏi thiên tai, địch hoạ…

Miếu Bà Dằng và Miếu Bà Hàm Trung

Miếu Bà Phường Chào tọa lạc ở 927 Nguyễn Lương Bằng, phường Hòa Hiệp Nam. Theo các cụ cao niên trong làng thì miếu được xây dựng từ thời Tự Đức. Cho tới ngày nay dân làng vẫn còn lưu truyền câu chuyện bàPhường Chào "đốt chợ". Theo người dân địa phương thì xưa kia làng Nam ô có chợ Nam Ô. Ở làng có một vị nữ thần linh thiêng (nhân dân gọi bà Phường Chào), thỉnh thoảng bà lại đốt chợ. Thời đó chợ lợp bằng tranh tre nứa lá nên sau một vụ cháy lớn thì chợ còn lại một đống tro tàn. Thấy vậy, nhân dân trong làng lập miếu thờ bà, từ đó bà chuyển từ hung thần sang phúc than phù hộ cho nhân dân trong làng bình yên.

Ngoài việc tiếp biến văn hóa chăm thì người Việt vẫn giữ lại phong tục truyền thống của mình trong việc thờ đức mẫu Liễu Hạnh. Trên địa bàn quận Liên Chiểu, miếu thờ Bà Liễu Hạnh toạ lạc ở Nam Ô 1, phường Hòa Hiệp Nam.Mẫu Liễu Hạnh là một nữ thần trong hệ thống tứ bất tử của thần linh Việt Nam và cũng là vị thánh trong đạo Tứ phủ. Ở nét đại thể, tiên chùa Liễu Hạnh được tôn thờ như một đức mẹ. Người ta thấy Liễu Hạnh có đủ tư cách, phẩm chất của một vị thần, một nàng tiên, một đức phật. Niềm kính cẩn thiên liêng đặt vào nhân vật huyền thoại này sự cầu mong phù trợ chống lại tai ương, bệnh tật. Tượng Thánh Mẫu như nàng tiên diễm lệ được trang hoàng rực rỡ nhưng không có dáng vẻ kỳ lạ. Ở làng Nam Ô hằng năm cứ vào dịp tháng 2 âm lịch tổ chức cúng Bà.

Miếu Bà Liễu Hạnh
 
Tín ngưỡng thờ Mẫu trở thành mạch nguồn không thể thiếu trong tổng thể nền văn hoá chung, thể hiện khát vọng về sự che chở, bao bọc và yêu thương vô bờ bến về tình mẫu tử của người Việt.

 Quận Liên Chiểu xưa kia là mảnh đất của người Chăm, việc thờ Mẫu tại các địa phương trong các miếu Bà là sự chuyển tiếp từ thờ nữ thần của người Chăm thành phúc thần của người Việt. Người Việt miền Trung tìm thấy tấm lòng bao dung của Mẹ Xứ Sở/ Po Inư Nagar/ Thiên Y A Na của người Chăm giống như mẹ Liễu Hạnh, mẹ Âu Cơ...của người Việt châu thổ sông Hồng, do đó Người Việt miền Trung thờ cúng "như thờ cúng đạo Mẫu". Thờ Mẫu ở miền Trung là sự tiếp biến, giao thoa văn hoá trong tín ngưỡng của người Việt với người Chăm tại vùng đất mới.  Có lẻ vì lý do đó mà hầu khắp trên địa bàn 5 phường đều thờ bà Thiên Y A NA Diễn Phi Chúa Ngọc. Theo người dân địa phương họ kể lại: Bà là người có công với dân làng, che chở cho làng thoát khỏi những tai ương, địch họa. Lễ vật thường cúng bà Thiên Y A NA Diễn Phi Chúa Ngọc là áo giấy, hương hoa quả, thịt heo không được cúng bò vì ảnh hưởng phong tục người Chăm không ăn thịt bò. Người Việt định cư trên đất người Chăm xưa không chỉ tiếp biến văn hóa còn lấy một số nữ thần người Chăm chuyển đổi sang nữ thần người Việt và thờ cúng. Hiện nay trên địa bàn quận Liên Chiểu có một số miếu thờ được người Việt lấy từ nữ thần của người Chăm nhưng chuyển đổi cách phát âm như miếu bà Dàng, miếu bà phường Chào thuộc khu vực Nam Ô 1, Nam Ô 2 phường Hòa Hiệp Nam.

Miếu Bà Dàng là ngôi miếu nhỏ nằm dưới chân núi làng Nam Ô. Theo các cụ cao niên trong làng bà cũng là người có công với làng, bà luôn phù hộ cho những người đi biển. Bà cũng được xếp vào hàng thần của làng với danh hiệu " Dàng phi phu nhân"

Tín ngưỡng thờ Mẫu của cư dân quận Liên Chiểu gắn bó chặt chẽ với văn hóa Việt Nam, góp phần làm nên nét đẹp trong văn hóa Việt Nam. Từ những ngôi miếu thờ các nữ thần, các bà Mẹ sứ sở nhưng nhân dân ta ngày xưa đã gửi vào đó một thứ tình cảm rất độc đạo là tinh thần yêu nước, đạo lý uống nước nhớ nguồn qua việc tôn vinh những người có công với dân làng, đất nước. Việc Thờ Mẫu tức thờ Mẹ - với đúng như tên gọi của nó đã góp phần xây dựng và tôn vinh vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam trong truyền thống. Trung hậu, đảm đang, chịu thương chịu khó, thương yêu chồng con được thể hiện qua tục thờ Mẫu Liễu Hạnh.

Tín ngưỡng thờ Mẫu đã góp phần bảo lưu những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Tuy nhiên, trong bất kỳ một hình thức sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng nào, vẫn tiềm ẩn trong nó những mặt hạn chế nhất định. Như hiện tượng đốt vàng mã quá nhiều trong các nghi lễ cúng tại các miếu thờ mẫu gây lãng phí và ô nhiễm môi trường là điều khiến dư luận phàn nàn. Vậy giải quyết vấn đề đốt vàng mã như thế nào cũng đang là một câu hỏi lớn đặt ra cho những người làm công tác quản lý văn hóa trên địa bàn quận Liên Chiểu.

Bảo tồn phát huy nét đẹp trong tín ngưỡng thờ Mẫu tại các miếu thờ trên địa bàn quận Liên Chiểu là một việc làm thiết thực góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hóa và toàn cầu hóa. Công việc này đòi hỏi không chỉ là sự đóng góp công sức của nhân dân quận Liên Chiểu mà còn là sự góp sức của nhân dân Đà Nẵng. Có như vậy, sẽ tạo nên một bước đột phá làm cho tin ngưỡng thờ mẫu dần khẳng định giá trị của mình trong văn hóa Việt Nam.                                                             

 Thu Hà - Phòng VHTT

 












 












Liên kết web Liên kết web