Bảo tồn và lưu giữ giá trị hát hô bài chòi
Cập nhật lúc: 11:15 - 15/12/2016 Lượt xem: 281

Miền Bắc được biết đến với các loại hình văn hóa dân gian như hát xẩm, hát xoan, hát ả đào.Miền Nam được biết đến với loại hình cải lương. Miền trung được biết đến với loại hình văn hóa dân gian quen thuộc đó là hát hô bài chòi. Không ai biết hát hô bài chòi ra đời khi nào nhưng qua lời kể của những nghệ nhân cao tuổi thì nó ra đời trong đời sống nhân dân lao động. Ngày xưa khi đến vụ mùa thu hoạch để xua đuổi côn trùng, động vật đến cắn phá hoa màu thì những người dân đã dựng lên những chòi canh giữ. Để tạo không khí vui tươi thì những người dân trông chòi đã sáng tác ra những câu hát đối đáp và kể từ đó bài chòi ra đời. Hát hô bài chòi ra đời rất lâu những lời hô được cải biên phù hợp với từng địa phương, vùng miền nhưng nó vẫn sử dụng những làn điệu dân ca chính: xuân nữ, xàng xê, hò quảng, vè… Cách chơi bài chòi cũng rất đơn giản Bài chòi được sử dụng các con bài của Bộ bài Tới (30 lá bài) được đặt tên theo danh vị, đặc tính biểu trưng của Người, tên các con vật, đồ vật như : Thầy, Trò, Nghèo, Thái Tử , Gióng, Rế, Gà, voi v.v… Mỗi lá bài được đặt ra nhiều lời hô bằng thai chòi (thường là lục bát, lục bát biến thể) miêu tả mô phỏng đặc tính của mỗi con bài:

Bài chòi, bài tới là ba mươi lá
Dang tay sớn sá là cái gã Ông Ầm (ẦM)
Trợt té xuống hầm là cái anh Tứ Cẳng (HƯƠNG)
Nước da trăng trắng là cái chị Bạch Huê (TUYẾT)
Một cổ hai kê là anh chàng Chín Gối (GỐI)
Ba chìm bảy nổi là chị sáu ghe (SUỐT)
Lập bạn lập bè là cái anh ngủ dụm (NGỦ)
Lùm đùm lụm đụm xách bị đi xin là cái anh Nhì nghèo (NGHÈO)
Đã nghèo lại càng khổ
Hay bươi, hay mổ là cái chị Ba Gà (GÀ)
Có ngạng, có ngà là mấy anh Tứ Tượng (TƯỢNG)
Che màn phủ trướng là cái chị Tam Quăn (QUĂN)
Đò đỏ đen đen đó Dượng hắn Kia kìa !...(ĐƯỢNG)

Đó là lời hô lược giới các con bài trước khi vào hội chính.Khi tham gia chơi bài, mỗi người được nhận một thẻ bài, trên đó có dán ba lá bài khác nhau và ngồi vào các chòi đã dựng sẵn.Trong quá trình chơi, tổ hiệu lần lượt hô các con bài, người chơi phải chú ý lắng nghe để biết con bài trúng. Ai may mắn trúng hết ba con bài trong thẻ sẽ là người thắng cuộc. Mỗi lời hô bài chòi đều mang hơi thở của nhân dân lao động, lời ngắn gọn dễ đi vào lòng người ca ngợi nhân nghĩa, tình vợ chồng phê phán thói hư tật xấu ở đời. Quận Liên Chiểu cũng nằm trong cái nôi hình thành phát triển của loại hình hát hô bài chòi. Thời gian qua, phòng VHTT đã tiến hành khảo sát kiểm kê giá trị văn hóa phi vật thể hát hô bài chòi. Qua kiểm kê đã thu được những kết quả ban đầu như

a) Về không gian văn hóa

            Hiện nay trên địa bàn quận Liên Chiểu, chúng tôi khảo sát số lượng người biết hát hô bài chòi khoảng 50 người phân bố rộng rãi trên địa bàn 05 phường. Điều này đã phản ánh được sức sống mãnh liệt của loại hình nghệ thuật này. Tạo được không khí vui vẻ trong những ngày tết khi những câu hát hô bài chòi cất lên

             Mỗi câu hát hô bài chòi được cất lên ca ngợi tình yêu quê hương đất nước, tình nghĩa vợ chồng, phê phán những thói hư ở đời nên nó đi vào lòng người thu hút được đông đảo người dân không chỉ người già mà cả thế hệ trẻ

Hội bài chòi xuân

b) Lễ hội hát hô bài chòi

Để đo đạc giá trị, thực trạng tồn tại của hiện tượng văn hóa phi vật thể này chúng tôi sử dụng mẫu số 1 của Thông tư 04/2010/TT-BVHTTDL ngày 30 tháng 6 năm 2010 của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quy định về việc kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể và lập hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể để đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, .Như vậy, có thể thấy, hát hô bài chòi đều được tiến hành rất chu đáo, bài bản, giữ được truyền thống và có nhiều nét tương đồng với hát hô bài chòi các tỉnh/thành Nam Trung Bộ khác. Đây có thể coi là một điểm mạnh.

Trong thời gian gần đây cũng với việc phục dựng lễ hội tại các đình làng thì được sự chỉ đạo của lãnh đạo UBND quận, loại hình hát hô bài chòi cũng được ưu tiên phục dưg. Đặc biệt Ngày 29/11/2016, Nghệ thuật hô/hát bài chòi dân gian ở Đà Nẵng vừa được Bộ VH-TT-DL công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là niềm vinh dự lớn cho thành phố Đà Nẵng trong đó có quận Liên Chiểu. Từ đây, nghệ thuật hát hô bài chòi sẽ sang một trang mới có nhiều cơ hội để hồi sinh và phát triển mạnh hơn. Thời gian tới phòng VHTT sẽ tham mưu với UBND quận phục dựng lại loại hình hát hô bài chòi với những biện pháp cụ thể:

 Có những chính sách ưu đãi với những nghệ nhân hát hô bài chòi nhằm tạo động lực để họ truyền dạy nghệ cho lớp trẻ tốt hơn.

Thành lập các câu lạc bộ hát hô bài chòi mới, duy trì phục dựng các câu lạc bộ hát hô bài chòi cũ. Mỗi câu lạc bộ xây dựng cho mình cơ chế phát triển và hình thức hoạt động riêng. Mỗi địa phương cần hỗ trợ kinh phí để câu lạc bộ sinh hoạt và hoạt động

Tổ chức hội thi hát hô bài chòi hằng năm gắn nội dụng xây dựng phong trào "Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa" và đề án " xây dựng nếp sống văn hóa văn minh đo thi" để loại hình này thể hiện được thế mạnh của mình.

Đưa loại hình hát hô bài chòi vào giảng dạy trong trường tiểu học mỗi tháng 01 lần để thế hệ trẻ biết cách hát, tiếp cận tích cực với loại hình nghệ thuật độc đáo của quê hương.

Có thể nói đã là người miền Trung thì ai cũng thích nghe Bài chòi. Hát Bài chòi từ lâu đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân nông thôn miền Trung. Họ không những thích nghe những giọng hô, hát rất hay của những nghệ nhân tài hoa mà còn thích những câu thai, câu thơ thâm thúy, trữ tình và vui nhôn. Chơi hội bài chòi là cái thú thanh cao, điệu hát bài chòi hầu hết là sáng tác hoặc ứng tác kịp thời của anh Hiệu. Dù đã trải qua hàng trăm năm, nghệ thuật Bài chòi vẫn là món ăn tinh thần của người dân miền Trung.

Các quân để đánh bài chòi bài chòi

Nghệ thuật Bài chòi ra đời từ dân gian, nói tiếng nói của dân gian, chủ yếu phục vụ cho tầng lớp bình dân và cũng chính những người bình dân kế thừa, phát triển không ngừng. Bài chòi ra đời trong dân gian và phát triển thành nghệ thuật chuyên nghiệp, nhưng vẫn bám trụ trong lòng nhân dân lao động ở nông thôn và là tiếng nói của người dân bình thường. Sức sống của hát hô bài chòi đã được gieo mầm từ xa xưa và trưởng thành từ trong kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, đến nay nó vẫn đáp ứng đúng với yêu cầu của thời đại, đúng với con người của thời đại và tạo cho bài chòi có dáng vẻ riêng.

Bảo tồn và phát triển loại hình nghệ thuật hát hô bài chòi nó có ý nghĩa rất lớn. Nó sẽ lưu giữ được những lời hát dân ca quê hương đưa dân ca về với lớp trẻ. Tưởng chừng cuộc sống hiện đại những bài nhạc trẻ sẽ hóa lấp tất cả nhưng những lời hát hô bài chòi sẽ mang con người trở lại nhớ về thời quá khứ vàng son. Một quá khứ mang gươm đánh giặc của ông cha giữ lấy nền hòa bình dân tộc. Hy vọng rằng, mỗi độ tết đến xuân về, hay trong lễ hội đình làng trên quê hương Liên chiểu thì những lời hô bài chòi sẽ được cất lên sôi nổi.

                                                                                                                            Trương Công Hiếu (Trưởng phòng VHTT)                                                                       

Tin cùng chuyên mục











 









Liên kết web Liên kết web