Con thuyền trong đời sống tín ngưỡng của cư dân vùng biển quận Liên Chiểu
Cập nhật lúc: 14:52 - 06/12/2016 Lượt xem: 275

Thuyền bè ngoài chức năng là phương tiện đi lại, vận chuyển, đánh bắt thuỷ sản, thông tin liên lạc…nó còn là một sản phẩm văn hoá độc đáo, gắn liền với các phong tục tập quán, nghi lễ về sông nước. Một trong những phong tục khá phổ biến và lý thú là vẽ mắt trên các con thuyền.

Vẽ mắt cho thuyền là một phong tục bắt nguồn từ những quan niệm thuần phát, mang đậm tính huyền thoại mà các cư dân sống vùng sông nước truyền miệng nhau. Không chỉ riêng Việt Nam mà nhiều khu vực khác trên thế giới cũng có nét văn hóa tương tự, tuy không giống nhau hoàn toàn nhưng suy cho cùng mục đích của việc vẽ mắt đều gần giống nhau là mang lại những điều tốt lành cho người đi sông, đi biển.

Sách Lĩnh nam chích quái nhắc đến tục vẽ mắt thuyền bằng câu chuyện rằng: "Dân miền chân núi làm nghề chài cá, thường bị giao long làm hại, mới kêu Hùng Vương. Hùng Vương nói: Loài ở chân núi với loại thủy tộc khác nhau. Loài kia ưa đồng loại mà ghét dị loại cho nên làm hại bèn khiến người ta lấy mực mà xăm mình thành hình thủy quái, từ đó không còn nạn giao xà làm hại nữa. Tục xăm mình bắt đầu từ đó. Về loài thủy tộc lớn đánh đắm thuyền, vua Thủy Tề đã hiện lên bảo các ngư dân hãy vẽ những con mắt lên hai bên mạn thuyền thì loài thủy tộc sẽ không dám quấy phá nữa"

Tùy vào mỗi vùng miền mà đôi mắt trên mũi ghe có hình dạng khác nhau nhưng nhìn chung đôi mắt ghe của nước ta vẫn toát lên thần thái hiền hòa. Đối với mắt ghe của cư dân vùng biển quận Liên Chiểu mắt ghe được vẽ hai màu chủ đạo là trắng và đen, xếch phần đuôi mắt trông khá dữ dằn kèm con ngươi nhìn xuống nước mang ngụ ý "nhìn thật sâu để tìm nơi có nhiều tôm cá".

Theo cư dân ven biển ở Liên Chiểu, khi đóng xong chiếc ghe hay chiếc thuyền, trước khi hạ thủy đều phải trải qua Lễ Điểm Nhãn cho ghe thuyền nhằm làm cho nhãn sáng sủa, lanh lợi, ghe thuyền đi đúng hướng và tránh được rủi ro, tai nạn dọc đường.

Nghi lễ này được thực hiện vào ngày lành tháng tốt, hợp cung mạng với chủ thuyền. Lễ vật cúng "điểm nhãn" gồm hoa, rượu, nón thúng và bộ "tam sên" gồm tôm (cua), thịt heo, trứng vịt. Sau nghi lễ này, ghe được "mở mắt", đủ điều kiện hạ thủy. Ngoài ra, dân đi biển tin rằng mắt thuyền tượng trưng cho hình ảnh một vị thần giáng thế vào thân thuyền, giúp ngư dân vững vàng trong những chuyến ra khơi vào lộng.

Đối với các cư dân ven biển Quận Liên Chiểu sinh sống bằng nghề đánh bắt cá, con thuyền như người bạn đồng hành với người dân vào mỗi chuyến ra khơi. Nên họ rất quan tâm việc chăm sóc con thuyền, để ra khơi đánh bắt họ cũng tiến hành nhiều nghi lễ. Trong đó phải kể đến các tục phạt mộc, lễ giáp ghim, tống mộc đưa dăm, hành thuyền phóng thủy, lễ cúng sương mành, lễ nhúng nghề, lễ tất niên thuyền, cúng cáo Thủy và nhiều nghi lễ xung quanh công việc đánh bắt cá như lễ cầu bông cầu ba (cầu mùa), lễ cúng tạ, lễ tống cói, lễ cúng vũng cúng vịnh… Lễ phạt mộc đánh dấu thời điểm khởi công với nghi thức cầm rìu phạt vào khúc gỗ dùng làm bộ phận quan trọng nhất của ghe như lô hoặc long cốt. Những miếng dăm phạt từ khúc gỗ ra được mang đặt nơi bàn thờ cúng, sau đó gói thật kỹ chờ đến lễ đưa dăm tống mộc (nghi lễ cuối cùng của quy trình đóng ghe sẽ đem đặt vào bè chuối thả trôi sông) và chỉ người thợ cả mới được tiến hành nghi thức trên.

Ngoài ra, một trong những nghi lễ cần có trong quá trình đóng mới thuyền phải kể đến lễ giáp ghim. Lễ giáp ghim đánh dấu giai đoạn nối long cốt với hai lô. Đây là những bộ phận quan trọng, liên quan đến toàn bộ kết cấu bên trên của ghe. Họ tin rằng, công đoạn này còn liên quan đến sinh mạng của chủ ghe và những người đi ghe sau này. Về mặt tín ngưỡng, lễ giáp ghim có những nét giống lễ thượng lương khi dựng nhà. Thuyền của ngư dân hành nghề đánh bắt cá ở quận Liên Chiểu thường thiết kế nơi mũi thuyền hơi nhích lên cao (thường làm nơi gác dây neo). Trong những dịp đặc biệt như mồng một, rằm hay lễ, Tết, vị trí đó - có nhiều cách gọi là ngà làn, ngà ghe, càn làn hay con cóc - sẽ được ngư dân dùng làm "ngũ tự", đặt lễ vật thờ cúng. Với ý nghĩa thiêng liêng đó,  không một ngư dân nào được phép ngồi hay dẫm chân lên đó nhằm tránh sự ô ế, phỉ báng thần linh.

Trong cuộc đời một con thuyền, những nghi lễ trên được ngư dân thực hiện thường niên và nghiêm túc. Đích đến của những nghi lễ này là cầu nguyện bình an, gặt hái mùa vàng và đó cũng là cách giúp họ tìm đến sự bình an trong tâm, thể hiện lòng biết ơn đối với các lực lượng siêu nhiên đã che chở họ trong suốt quá trình hành nghề.

Có thể thấy rằng, những nghi lễ xung quanh con thuyền đã góp phần tạo nên đời sống tín ngưỡng phong phú cho ngư dân ven biển. Với họ, thuyền là nhà, biển là vùng đất hứa mang lại cuộc sống ấm no, dẫu trải qua nhiều bão tố.  Quận Liên Chiểu là vùng đất nằm ven biển người dân nơi đây ngoài làm nông nghiệp họ còn làm nghề đánh bắt cá. Từ ngày thành lập quận đến nay quận đã có nhiều chính sách hỗ trợ cho ngư dân đánh bắt xa bờ. Nhờ sự quan tâm giúp đỡ của lãnh đạo quận ủy, UBND quận và chính quyền địa phương mà ngày càng nhiều người dân tham gia đánh bắt cá. Hiện nay, khi tình hình biển Đông đang là vấn đề nóng thì quận Liên Chiểu đã có những chính sách thiết thực nhằm động viên các ngư dân vững lòng tin nơi biển khơi. Con thuyền trong đời sống tâm linh của người dân ven biển không chỉ mang tín ngưỡng tâm linh mà nó còn góp phần giữ vững chủ quyền biển đảo.

 

                                      Trương Công Hiếu (Trưởng phòng- VHTT)












 












Liên kết web Liên kết web